پروتکل کی ان ایکس یکی از استانداردهایی است که امروزه به طور گستردهای برای هوشمند سازی ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد. این پروتکل برای مدت بیش از 20 سال در حوزه هوشمندسازی ساختمان مورد استفاده قرار گرفته و عملکرد این پروتکل طی این مدت زمان به اثبات رسیدهاست.
قابلیت اتصال تجهیزات سازگار با پروتکل KNX موجب میشود تا امکان عملکرد یکپارچه تجهیزات هوشمند تولید شده توسط برندهای مختلف در یک مجموعه واحد فراهم شود. استفاده از این پروتکل موجب میشود تا در زمان انتخاب تجهیزات هوشمند انعطافپذیری بالایی را داشتهباشیم.
استاندارد یا پروتکل KNX چیست؟
پروتکل کی ان ایکس یک استاندارد منبع باز برای هوشمندسازی ساختمانهای تجاری، مسکونی و غیره است که بر پایه سه استاندارد قدیمیتر EHS ،BatiBUS و EIB توسعه یافتهاست. به عبارت دیگر، پروتکل KNX استانداردی است که برای متصل کردن با سیم تجهیزات هوشمند مورد استفاده قرار میگیرد.
تاریخچه KNX
پیدایش پروتکل KNX در اواخر دهه ۱۹۸۰ آغاز شد، زمانی که شرکتهای بزرگ اروپایی از جمله ABB، Siemens و Philips به همکاری جهت توسعه یک پروتکل ارتباطی استاندارد برای کنترل و اتوماسیون ساختمانی پرداختند. در سال ۱۹۹۰، انجمن پروتکل سیستمهای منزل اروپا (EHS) نسخه اولیه استاندارد KNX را معرفی کرد. ادغام بعدی EHS و شبکه نصب اروپا (EIB) در سال ۱۹۹۹ انجام شد و با تشکیل انجمن KNX، تلاشها یکپارچه شدند و این پروتکل به عنوان یک استاندارد جامع برای کنترل و اتوماسیون ساختمان تثبیت شد. KNX در سال ۲۰۰۳ به عنوان یک استاندارد بینالمللی شناخته شد و در دهه ۲۰۰۰ به دلیل ساختار باز، سازگاری با دستگاههای مختلف و انعطافپذیری در اتوماسیون ساختمانی، جایگاه برجستهای پیدا کرد.
از آن زمان تا کنون پروتکل KNX به طور مداوم تکامل یافته و با نیازها و فناوریهای جدید سازگار شده است. معرفی KNX IoT امکان یکپارچگی بیشتر با دستگاههای اینترنت اشیاء را فراهم کرد و به کاربران امکان انعطاف بیشتر و کنترل بیشتر بر روی سیستمهای اتوماسیون ساختمان را ارائه داد. در سال ۲۰۱۷، KNX با معرفی استاندارد KNX Secure به حل مسائل امنیتی پرداخت و یک چارچوب ارتباطی قوی و امن فراهم کرد. انعطافپذیری این پروتکل همچنین با وارد کردن راهحلهای بیسیم مانند KNX RF به وجود آمد و امکان نصبهای چندمنظوره در ساختمانها را فراهم کرد.
نحوه عملکرد استاندارد KNX
در ساختمان هوشمند تمامی تجهیزات به طور یکپارچه و در ارتباط با یکدیگر کار میکنند. برای مثال میتوانیم برای صرفه جویی در مصرف انرژی، روشنایی و دمای هر اتاق را با سنسور تشخیص حرکت کنترل کنیم. برای این کار سنسور تشخیص حرکت، سیستم روشنایی، ترموستات و بخش کنترل باید امکان تبادل داده با یکدیگر را داشتهباشند.
برای متصل کردن تجهیزات هوشمند به یکدیگر از دو روش اتصال باسیم و اتصال وایرلس استفاده میشود که هر یک از این روشها مزایا و معایبی دارند. در صورتی که سیمکشی مورد نیاز برای اتصال تجهیزات هوشمند به یکدیگر فراهم باشد، میتوانیم از روش با سیم استفاده کنیم که پایداری و امنیت بالاتری در مقایسه با اتصال بیسیم دارد.
برای متصل کردن تجهیزات هوشمند به یکدیگر که احتمالاً توسط برندهای مختلفی در سراسر جهان تولید شدهاند، به یک پروتکل یا زبان مشترک برای تبادل داده در بین این تجهیزات نیاز داریم. پروتکل کی ان ایکس به عنوان یک زبان مشترک در بین تجهیزات هوشمند عمل میکند و با استفاده از این پروتکل دلیلی برای نگرانی از سازگار نبودن تجهیزات هوشمند مختلف وجود ندارد.
شبکه پروتکل KNX از معماری Bus System برای اتصال تمامی سنسورها و دستگاههای هوشمند به یکدیگر استفاده میکند. در این معماری سنسورها و دستگاههای هوشمند متعدد از طریق یک مسیر ارتباطی مشترک و با استفاده از کابل پروتکل KNX به یکدیگر متصل میشوند.
سنسورهای مختلف شامل سنسورهای دما، کلیدها، سنسورهای تشخیص حرکت و غیره مستقیماً دستورات را به چراغها، پردهها، سیستمهای گرمایش و سرمایش و تهویه ارسال میکنند. وظایف و عملکرد این تجهیزات به راحتی توسط رابط نرمافزاری تنظیم میشود و در هر زمانی امکان ویرایش و تنظیم مجدد دستورات وجود دارد.
سیستم KNX انواع مختلفی دارد که هر یک از روشهای مختلف انتقال اطلاعات شامل زوج سیم (KNX TP)، اتصال Ethernet (KNX IP)، امواج رادیویی (KNX RF) و حتی خطوط برق (KNX PL) پشتیبانی میکنند.
توپولوژی پروتکل KNX
توپولوژی به چیدمان فیزیکی یا آرایش سیستم باس KNX اشاره دارد. این اصطلاح نحوه اتصال دستگاهها و ساختار کلی نصب را توصیف میکند.
خط (Line) به یک بخش فیزیکی از سیستم باس KNX گفته میشود. این بخش نمایانگر مجموعهای از دستگاههاست که با استفاده از یک کابل باس واحد به هم متصل شدهاند. یک خط شامل یک منبع تغذیه KNX است و معمولاً بیش از ۶۴ دستگاه باس ندارد. منبع تغذیه و خط جفت تابیده (کابل باس) دو وظیفه تأمین انرژی مورد نیاز دستگاههای باس و امکان تبادل اطلاعات بین آن دستگاهها را انجام میدهند. اگر نیاز به بیش از ۶۴ دستگاه باشد، میتوان از تکرارکنندههای خط (Line Repeaters) برای گسترش خط استفاده کرد.
روش دیگر برای گسترش نصب، ایجاد خطوط جدید با استفاده از Line Couplers است. با استفاده از آن میتوان حداکثر ۱۵ خط را روی خط اصلی بهکار گرفت تا یک ناحیه را تشکیل دهند. ناحیه در استاندارد KNX نشاندهنده گروهبندی منطقی یا تقسیمبندی نصب KNX است. این اصطلاح به مجموعهای از خطوط یا بخشهایی اشاره دارد که در یک ناحیه یا منطقه عملکردی خاص به هم متصل هستند. یک ناحیه میتواند مربوط به یک بخش خاص از ساختمان، مانند یک اتاق باشد.
تا ۱۵ ناحیه میتوانند از طریق کوپلرهای ناحیه (Area Couplers) به یک خط ناحیه اضافه شوند تا یک سیستم کامل را تشکیل دهند.
لوازم پروتکل کی ان ایکس
تجهیزات KNX دستگاههایی هستند که برای استفاده در ساختمان هوشمند و ایجاد سیستم اتوماسیون ساختمان با استفاده از KNX طراحی شدهاند. تجهیزات مورد استفاده در سیستم روشنایی، سیستمهای گرمایشی، سرمایشی و تهویه، سیستمهای امنیتی و تجهیزات مربوط به حوزه سرگرمی از جمله لوازمی هستند که امکان پشتیبانی از پروتکل KNX را دارند.
بر اساس نوع پیکربندی شبکه، تجهیزات هوشمند با استفاده از شماره سریال یا آدرس منحصر به همان دستگاه در دسترس قرار میگیرند. شماره سریال منحصربهفرد هر دستگاه توسط انجمن خانه هوشمند KNX اختصاص داده میشود و به همین دلیل امکان استعلام اصالت تجهیزات هوشمند و شرکت سازنده برای خریداران فراهم میگردد.
تجهیزاتی که از پروتکل KNX پشتیبانی میکنند، به طور سازگار با یکدیگر طراحی میشوند؛ یعنی بدون توجه به شرکت سازنده یا نوع دستگاه به یکدیگر متصل میشوند و به طور یکپارچه کار میکنند. مضاف بر این، تجهیزات KNX معمولاً قابل برنامهریزی هستند؛ بنابراین امکان سفارشیسازی و تنظیم عملکرد این تجهیزات مطابق با نیازها و خواستههای کاربران وجود دارد. فهرست گستردهای از تجهیزاتی که از KNX پشتیبانی میکنند را میتوانید در وبسایت knx.org مشاهده کنید.
کاربردهای پروتکل KNX
امروزه پروتکل کی ان ایکس به طور گستردهای برای هوشمند سازی خانه و ساختمان و دیگر صنایع مورد استفاده قرار میگیرد. این فناوری امکان کنترل روشنایی، سیستمهای گرمایشی، سرمایشی، تهویه، پردهها، سیستمهای امنیتی و مدیریت انرژی را فراهم میکند. همچنین امکان استفاده از این پروتکل برای نظارت و کنترل ماشینآلات و همچنین کنترل سایر فرآیندهای صنعتی نیز وجود دارد.
استاندارد KNX انعطافپذیری بالایی دارد و میتواند به خوبی با نیازها و سلایق افراد مختلف منطبق شود. به همین دلیل این پروتکل برای استفاده در محیطهای مسکونی و تجاری گزینه مناسبی محسوب میشود.
برخی از مهمترین کاربردهای پروتکل KNX عبارتند از:
- پردههای هوشمند: با یک کلیک ساده روی گوشی هوشمند یا تبلت، میتوانید پرده هوشمند را بهطور اتوماتیک باز یا بسته کنید. همچنین میتوانید تنظیمات خود را بر اساس شرایط آب و هوایی تنظیم کنید و در روزهای گرم تابستان با بستن پردهها از مصرف انرژی صرفهجویی کنید.
- نورپردازی هوشمند: سیستم روشنایی هوشمند ساختمان به شما اطمینان میدهد که چراغها در زمانهای غیراستفاده خاموش هستند. همچنین میتوانید نور وسایل خود را بهراحتی از هر کجا کم کنید و بتوانید با سنسور حرکتی هوشمند باعث شوید انرژی زیادی هدر نرود.
- سیستم سرمایش و گرمایش هوشمند: میتوانید دمای اتاق خود را با توجه به زمان روز یا عملکرد اتاق مدیریت کنید و در هنگام خروج از خانه، سیستم را بهطور خودکار غیرفعال کنید تا در هزینههای انرژی صرفهجویی شود.
- امنیت هوشمند: با استفاده از سیستم امنیتی هوشمند، میتوانید از راه دور به خانهتان دسترسی داشته باشید و وقتی در را قفل میکنید، زنگ هشدار خودکار را فعال کنید تا در مواقع اضطراری هشدار داده شود.
- درب هوشمند: با استفاده از سیستم ورود، قبل از باز شدن در، بازدیدکنندگان را در آستانه درب خانهتان ببینید و تصویر آنها را در سیستم ورودی بررسی کنید.
- کنترل از راه دور: با استفاده از ابزارهای تجسم، میتوانید خانهتان را در هر زمان و هر مکانی کنترل کنید و در مورد مصرف انرژی خود اطلاعاتی کسب کنید.
- ساختمانهای اداری هوشمند: با بهکارگیری سیستم پروتکل KNX، میتوانید هزینههای نگهداری را بهطور قابل توجهی کاهش دهید و استفاده از فناوری هوشمند باعث افزایش بهرهوری و کیفیت برای دفتر و کارکنان شود.
- هتلهای هوشمند: از طریق استفاده از استاندارد KNX، میتوانید امکانات بهتری را به مهمانان خود ارائه دهید و همچنین در هزینهها و مصرف انرژی صرفهجویی کنید.
- مدارس و دانشگاههای هوشمند: استفاده از سیستم KNX به مدیریت هزینهها و افزایش ایمنی محیط آموزشی کمک میکند.
- بیمارستانهای هوشمند: با استفاده از سیستم استاندارد کی ان ایکس، میتوانید به بهبود امکانات پزشکی و افزایش بهرهوری کمک کنید.
- استادیومها و سایر اماکن ورزشی هوشمند: سیستم پروتکل کی ان ایکس به بهبود مدیریت روزانه ورزشگاهها کمک میکند.
- فرودگاههای هوشمند: با استفاده از سیستم KNX، میتوانید به بهبود خدمات و افزایش امنیت در فرودگاهها کمک کنید.
- ساختمانهای صنعتی هوشمند: با استفاده از سیستم KNX، میتوانید به بهبود کارایی و افزایش امنیت در ساختمانهای صنعتی مانند انبار هوشمند کمک کنید.
سازگاری استاندارد KNX با پروتکلهای دیگر
پروتکل KNX با مزایای فراوان خود، قابلیت سازگاری و ادغام با پروتکلهای دیگر را نیز داراست. این قابلیت به معنای ایجاد یک تجربه یکپارچهتر و هماهنگتر در سیستمهای اتوماسیون و مدیریت ساختمان است.
- BACnet:یک پروتکل متداول در صنعت ساختمان است که برای کنترل و مدیریت تجهیزات مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. این پروتکل با استفاده از Gateway، قادر به ارتباط با سیستمهای BACnet میباشد. این ارتباط به مدیران امکان میدهد تا از یک رابط یکپارچه، همهی تجهیزات مورد نیاز را کنترل کرده و دادههای مختلف را مشاهده کنند.
- Modbus:یک پروتکل ارتباطی ساده است که به طور گسترده در صنعتهای مختلف از جمله ساختمانها، کارخانهها و انرژی مورد استفاده قرار میگیرد. KNX با استفاده از گیتویها، قادر به تبدیل پروتکل KNX به Modbus و بالعکس میشود. این امکان به مدیران اجازه میدهد تا از یک پلتفرم مشترک برای کنترل تجهیزات از دو پروتکل مختلف استفاده کنند.
- Zigbee و Z-Wave:دو پروتکل محبوب برای اتصال دستگاههای خانگی هوشمند به یکدیگر هستند. با استفاده از گیتویها، KNX قادر به ارتباط با دستگاههای Zigbee و Z-Wave میباشد. این امکان به ساکنان خانههای هوشمند کمک میکند تا دستگاههای مختلف را از طریق یک رابط مشترک کنترل کرده و هماهنگ کنند.
- LonWorks:نیز یک پروتکل معتبر در صنعت ساختمان و اتوماسیون است. KNX و LonWorks اغلب به عنوان دو رقیب در این زمینه شناخته میشوند. با استفاده از گیتویها، این دو پروتکل میتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و امکان کنترل دستگاهها و سیستمهای مبتنی بر این دو پروتکل را فراهم کنند.
مزایا و معایب پروتکل کی ان ایکس
پروتکل کی ان ایکس نیز مانند سایر فناوریهای هوشمند سازی ساختمان، مزایا و معایب خاص خود را دارد. در زمان هوشمندسازی ساختمان باید به مزایا و معایب طرح هوشمند سازی KNX و همچنین دیگر پروتکلها توجه داشتهباشیم تا بتوانیم بهترین گزینه را با توجه به شرایط ساختمان و نیازهای ساکنین خانه انتخاب کنیم.
مزایای سیستم کی ان ایکس
مهمترین مزایای هوشمند سازی با پروتکل KNX عبارتند از:
- سازگاری: سیستم KNX به طور منبع باز منتشر شده و تمامی دستگاههایی که از این پروتکل پشتیبانی میکنند، میتوانند صرفنظر از برند، مدل و نوع تجهیزات به یکدیگر متصل شوند. این ویژگی استفاده از تجهیزات مختلف برای هوشمند سازی خانه را فراهم میکند.
- انعطافپذیری: پروتکل KNX خانه هوشمند، امکان کنترل تجهیزات مختلفی شامل سیستمهای روشنایی، گرمایش، سرمایش و حتی پردهها و سیستمهای صوتی و تصویری را فراهم میکند. همچنین امکان استفاده از این پروتکل در حوزههای مختلف شامل ساختمانهای مسکونی، اداری و تجاری وجود دارد.
- افزایش بهرهوری در مصرف انرژی: پروتکل کی ان ایکس میتواند با کنترل سیستمهای گرمایشی، سرمایشی، تهویه و روشنایی بر اساس دمای محیط، شدت روشنایی و حضور افراد به کاهش مصرف انرژی کمک کند.
- مقیاسپذیری: ساختمان هوشمند KNX کاملاً مقیاسپذیر است؛ یعنی امکان افزودن تجهیزات هوشمند جدید بر اساس نیازهای ساکنین خانه یا خارج کردن تجهیزات قدیمی یا معیوب بدون ایجاد اختلال در عملکرد دیگر تجهیزات ساختمان هوشمند وجود دارد.
- قابلیت اطمینان: این پروتکل در اتصال باسیم مورد استفاده قرار میگیرد و این روش اتصال قابلیت اطمینان بالاتری در مقایسه با اتصال بیسیم دارد. مضاف بر این، تجهیزات سازگار با پروتکل KNX قابلیت تشخیص عیب دارند که میتواند به تسریع فرایند شناسایی و رفع عیب کمک کند.
- امنیت: شبکه باسیم امنیتی بالاتری در مقایسه با شبکه وایرلس دارد و به همین دلیل اتصال تجهیزات هوشمند با استفاده از پروتکل KNX از امنیت بالایی برخوردار است. به علاوه قابلیتهای رمزگذاری و احراز هویت مانع دسترسی غیرمجاز و نقض حریم خصوصی از ساکنین خانه هوشمند میشود.
معایب استاندارد کیانایکس
- هزینه: می توان گفت در اجرای سیستم هوشمند KNX ، هزینه ها مانند سیم کشی و طراحی و ساخت تابلوهای برق نسبت به سیم کشی معمولی بیشتر می باشد که البته باید توجه داشت چون نوع سیم کشی و طراحی تابلوهای برق در این پروتکل مطابق با استانداردهای جهانی می باشد این افزایش هزینه را توجیه می نماید.
- پیچیدگی: پروتکل KNX یک فناوری کاملاً پیشرفته محسوب میشود. به همین دلیل طراحی، نصب و تنظیم تجهیزات با استفاده از این پروتکل میتواند برای افراد عادی دشوار باشد. اما میتوانید فرایند نصب، راهاندازی و یکپارچهسازی تجهیزات مورد استفاده در سیستم هوشمند KNX را به افراد متخصص بسپارید و همچنین با توجه به اینکه استاندرد KNX به صورتی طراحی شده است که امکان کنترل دستی بعضی از آیتم های آن فراهم می باشد تا زمان رسیدن نیروهای متخصص می توانید خودتان کنترل سیستم های هوشمند را به صورت دستی انجام دهید.